Psycholog Magda Nowobilska

David Rosenhan podejrzewał, że takie określenia jak: poczytalność, niepoczytalność, schizofrenia, choroba psychiczna i nienormalność mogą mieć mniej ostre granice niż sądzi społeczność psychiatrów. Podejrzewał również, ze niektóre dziwne zachowania pacjentów mogą powstawać w nienormalnej atmosferze szpitali psychiatrycznych, niż rodzić się u samych pacjentów. W związku z tym Rosenhan postanowił sprawdzić w jaki sposób personel szpitali psychiatrycznych będzie traktował pacjentów, którzy w rzeczywistości nie są chorzy.

Pseudopacjenci starali się o przyjęcie do różnych szpitali, zgodnie z instrukcją mieli mówić, że ostatnio słyszą w głowie głos, który mówi: pustka, dziura, dudnić. Posługiwali się fałszywymi nazwiskami oraz podawali nieprawdziwe zawody. Poza tym mieli mówić prawdę i zachowywać się normalnie. W trakcie eksperymentu mieli również notować (jawnie) swoje obserwacje.

Wszystkie osoby zostały przyjęte do szpitali (łącznie dwunastu). Hospitalizacja trwała średnio 19 dni, z czego prowadzenie zapisków było oceniane przez personel jako przejaw choroby. Dzięki temu eksperymentowi doszło do dwóch odkryć:

1. żaden przedstawiciel personelu w żadnym ze szpitali nigdy nie dostrzegł, że pseudo pacjent jest symulantem.
2. ku zaskoczeniu wszystkich, pacjenci szpitala z łatwością wykryli podstęp, chociaż nie wykryli go pracownicy personelu

W związku z powyższym eksperymentem czy jesteśmy w stanie odróżnić zaburzenie od zachowania, które jest dziwaczne? Rosenhan nie twierdzi, że zaburzenia psychiczne nie istnieją. Podaje jedynie w wątpliwość wiarygodność diagnoz psychiatrycznych.

Psychopatologia wg Philipa Zimbardo to wzorzec emocji, zachowań lub myślenia niedostosowany do sytuacji, związany z cierpieniem lub niemożnością osiągania celów. Inne terminy, mające zasadniczo to samo znaczenie to „choroba psychiczna”, „zaburzenie umysłowe” lub „zaburzenie psychiczne’. Natomiast wg Wikipedii w szerszym rozumieniu, za przedmiot psychopatologii przyjmuje się opisywanie zaburzeń psychicznych. 

Opisy zaburzeń psychicznych pomocne są psychologom, ale również terapeutom, psychiatrom w diagnozie zaburzeń psychicznych.  Diagnoza wymaga specyficznych metod, mających na celu rozpoznanie cudzego stanu psychicznego. Zaburzenia najczęściej bywają opisywane przez wiele objawów, których konstelacje rozpoznawane są jako zespoły objawów. Te same objawy mogą występować w różnych zespołach i niekiedy dopiero ich nasilenie lub częstość występowania oraz współwystępowanie ze sobą pozwalają wnioskować o tym, jaki zespół zaburzeń psychicznych zostanie zdiagnozowany.

Psychopatologia przynosi nam wiele możliwości i ułatwia pracę wielu ludzi. Nauka ta w totalnym uproszczeniu pozwala nam odróżnić „normalność” od „nienormalności”. Do odróżniania użyteczne są klasyfikacje zaburzeń psychicznych i zachowania takie jak: ICD czy DSM.

Stwierdzenie patologii psychicznej wymaga określenia tego, co patologią nie jest, czyli zdefiniowania normy psychicznej. Według Strelau normalność może być rozumiana jako:

1. powszechność, masowość, częstość występowania w danej populacji
2. Zgodność z oczekiwaniami, konwencją, wzorami zachowań właściwymi dla danej populacji
3. Zgodność z normami obowiązującymi w danej populacji

Większość zaburzeń psychicznych opisywana i definiowana jest przez opisy społecznych zachowań jednostki, więc są odnoszone do wszystkich trzech powyższych znaczeń. Zatem „odstępstwo od normy w postaci częstości występowania jakiejś cechy czy zachowania niezgodnego z oczekiwaniami większości albo z aktualnie obowiązującymi normami może zostać nazwane patologią, chociaż w innych społecznościach albo warunkach kulturowych takie cechy czy zachowania mogłyby zostać uznane za normalne”.

Przykład: osoby jawnie głoszące negatywne poglądy na temat ustroju państwa realnego socjalizmu.

Albo: czy patologią jest nadmierna troska o stan swojego organizmu w czasach gdy namawia się społeczeństwo o szczególną dbałość o zdrowie? Czy to może zaburzenie lękowe czy troska o siebie? 

Czy patologią jest homoseksualizm? W końcu z DSM został usunięty w 1973 roku, natomiast z ICD (dopiero) w 1990 roku!

Czy zachowanie Britney Spears było wołaniem o pomoc czy może patologią?

I wreszcie transseksualizm. Do końca 2021 roku był klasyfikowany jako zaburzenie psychiczne w ICD-10 i DSM-IV…

Klinicyści starają się ustalić, czy w danym przypadku występują trzy klasyczne symptomy poważnej psychopatologii:

1. halucynacje, czyli fałszywe doznania sensoryczne, takie jak słyszenie nieistniejących głosów
2. Urojenia, czyli fałszywe przekonania
3. Skrajne zaburzenia emocjonalne

Jednakże poza tymi skrajnymi oznakami w innych przypadkach eksperci nie zawsze są zgodni. Czy coś jest normalne czy nienormalne pozostaje kwestią osądu/ subiektywnej oceny. Aby wspomóc decyzję klinicyści wybrali 5 wskaźników nienormalności:

Cierpienie

Nieprzystosowanie

Irracjonalność

Nieprzewidywalność

Niekonwencjonalność i niepożądane zachowanie

Aby ocenić zachowanie jako nienormalne/ anormalne muszą wystąpić minimum dwa wskaźniki.

I na zakończenie. Czy pamiętacie eksperyment Rosenhana, o którym mówiłam na początku? 

W 2005 roku  autorka książki „Opening Skinner’s Box” Lauren Slater odtworzyła eksperyment z 1973 roku. Podczas 9 wizyt w różnych szpitalach psychiatrycznych opowiadała lekarzom, że słyszy głos mówiący „Dudnienie”. Chociaż nigdy nie była hospitalizowana, twierdzi, że  przepisano jej 25 leków p/psychotycznych i 60 p/depresyjnych. W większości przypadków postawiono jej diagnozę: depresja z cechami psychotycznymi.